Câu hỏi gợi ý:
1. Trên đời, kẻ được Thiên Chúa ban cho rất nhiều
thuận lợi, kẻ lại bị Ngài cho gặp rất nhiều nghịch cảnh. Vậy Ngài có
phải là một Thiên Chúa bất công không? Nếu không bất công thì phải giải
thích sự bất bình đẳng này ra sao?
2. Người được nhiều thuận lợi có trách nhiệm gì
về những thuận lợi của mình không? Trách nhiệm thế nào?
3. Thiên Chúa phán xét con người dựa trên những
thành quả, mức độ hoàn hảo mà con người đạt được, hay dựa trên mức độ nỗ
lực mà con người đã làm để trở nên hoàn hảo hơn?
Suy tư gợi ý:
1. Trên đời, sự phân phối những điều tốt đẹp
không đồng đều
Không ai có thể chối cãi điều này: trên đời,
người ta khác nhau về đủ mọi phương diện: tính tình, khuynh hướng, khả
năng, quan niệm, tư tưởng, đạo đức, sức khỏe, v.v... Đúng như cổ nhân
nói: “Bá nhân bá tánh”, “chín người mười ý”... Và ngay trong từng phương
diện, người ta cũng khác nhau về mức độ, chẳng ai tuyệt đối bằng ai, y
hệt như: “Bàn tay ngón thấp ngón cao”. Điều đó tạo nên sự phong phú đa
dạng trong thế giới con người. Trong những lãnh vực khác của thiên nhiên
vạn vật cũng có sự đa dạng y như thế. Như vậy, phải chăng Thiên Chúa bất
công? Phải chăng những người có tài đức hơn người, có nhiều điều kiện
phát triển hơn người, giàu có hơn người… thì được lợi hơn những người
khác?
2. Ai nhận được nhiều thì bị đòi hỏi nhiều
Bài Tin Mừng hôm nay cho thấy: Thiên Chúa cho ai
nhiều, thì Ngài đòi hỏi người ấy nhiều. Ngược lại Ngài cho ai ít, thì
lại đòi hỏi người ấy ít. Đức Giê-su đã từng nói: “Hễ ai đã được cho
nhiều thì sẽ bị đòi nhiều, và ai được giao phó nhiều thì sẽ bị đòi hỏi
nhiều hơn” (Lc 12,48). Người được Thiên Chúa ban nhiều ân huệ mà không
làm những ân huệ sinh lợi cho Thiên Chúa, cho bản thân, cho tha nhân,
thì ân huệ ấy trở thành án phạt cho mình. Cho nên ân huệ nhiều thì trách
nhiệm cũng nhiều. Vậy ai nhận được nhiều thì cũng nên lo lắng về trách
nhiệm của mình. Còn ai được ít thì cũng nên tự an ủi vì trách nhiệm của
mình ít. Như vậy kẻ được nhiều không hẳn đã hay, và kẻ được ít không hẳn
đã dở. Mới nghĩ thì thấy Thiên Chúa không công bằng, nhưng nghĩ cho kỹ
thì thấy Ngài tuy chủ trương đa dạng nhưng lại rất công bằng.
Những ân huệ ta nhận được cũng như món tiền ta
vay của ngân hàng, phải trả tiền lời theo định kỳ, mỗi tháng hoặc mỗi
năm. Do đó, vay càng nhiều tiền thì càng phải sinh lợi ra nhiều để có
thể trả số lời tương ứng với số tiền mình vay. Giả như lãi suất là 10%
một năm (tức 0,83% một tháng), thì trong 10 năm, tiền lời sẽ lên cao
bằng tiền vay ban đầu. Nếu vay trong 20 năm, tiền lời thành gấp đôi tiền
vay ban đầu. Nếu vay nhiều mà không đủ khả năng sinh lợi ra nhiều, thì
sẽ không có tiền để trả lãi, và vay càng lâu thì tiền lời càng cao, nếu
không sinh lợi thì càng nguy hiểm. Vì tới kỳ hạn cuối cùng, phải thanh
toán cả vốn lẫn lời, nếu không có khả năng trả hết thì có nguy hiểm phải
ngồi tù. Do đó, nếu không có khả năng làm ăn sinh lợi, thì vay được
nhiều không phải là điều tốt đẹp mà trái lại có thể là nguyên nhân gây
ra tai họa. Vay càng nhiều, họa càng lớn. Tương tự, được Thiên Chúa ban
nhiều thuận lợi chớ vội mừng hay tự hào, vì nếu không làm cho chúng sinh
lợi thì rất có thể những thuận lợi ấy lại trở thành tai họa.
3. Hãy ý thức trách nhiệm về những thuận lợi mình
đang hưởng
Vậy chúng ta hãy tự xét xem chúng ta được Thiên
Chúa ban cho những thuận lợi nào: khỏe mạnh, thông minh, được giáo dục
tử tế, có văn hóa, nhà giàu có, nhiều tài năng, v.v... Chúng ta thường
hãnh diện, tự hào với mọi người về những thuận lợi đó, mà rất ít khi
nghĩ đến trách nhiệm vì được những thuận lợi hơn người đó. Thiết tưởng,
khi được những thuận lợi hơn người, người Ki-tô hữu phải nghĩ đến trách
nhiệm hơn là tự hào về chúng.
Những thuận lợi đó phải được đem ra làm ích lợi
cho Thiên Chúa, cho bản thân, và cho tha nhân. Nếu thuận lợi ta được quá
nhiều, mà ích lợi ta làm ra được từ những thuận lợi đó lại quá ít, ắt
nhiên ta không thể tránh được hình phạt của Thiên Chúa. Được quá nhiều
thuận lợi mà không sinh lợi cho ai, điều ấy chứng tỏ ta không có tình
yêu, và như thế là ta không có Thiên Chúa trong chúng ta: “Nếu ai có của
cải thế gian và thấy anh em mình lâm cảnh túng thiếu, mà chẳng động lòng
thương, thì làm sao tình yêu Thiên Chúa ở lại trong người ấy được” (1Ga
3,17). Thật vậy, nếu về mặt vật chất mà Thiên Chúa còn đòi buộc chúng ta
“ai có hai áo, hãy chia cho người không có; ai có gì ăn, cũng hãy làm
như vậy” (Lc 3,11), thì về mặt tinh thần, Ngài còn đòi hỏi chúng ta phải
chia sẻ hơn vậy rất nhiều. Vì sự chia sẻ vật chất thì rất giới hạn, còn
chia sẻ tinh thần thì ít bị giới hạn hơn rất nhiều.
4. Đừng vội tự hào hay kiêu hãnh về những thuận
lợi của mình
Vậy khi xét xử, Thiên Chúa không xét theo mức độ
đạo đức, những thành quả tâm linh mà chúng ta đang có hay đã đạt được,
mà xét theo mức độ cố gắng của chúng ta để nên hoàn thiện hơn. Nếu Thiên
Chúa ban cho ta 5 yến bạc, mà ta chẳng làm lợi ra được yến nào, nghĩa là
ta không phát huy được những thuận lợi của ta, không dùng những thuận
lợi ấy để làm ích cho ai, thì ta sẽ không được Ngài kể là công chính
bằng một người chỉ được Ngài ban một yến, nhưng đã làm lợi ra được gấp
3, thành 3 yến. Tuy người ấy chỉ có 3 yến, nghĩa là kém ta tới 2 yến,
nhưng người ấy được Thiên Chúa coi là công chính hơn ta rất nhiều. Có
như thế, Ngài mới là một Thiên Chúa công bằng thật sự.
Vì thế, đừng tưởng ta đạo đức hơn người, làm được
nhiều việc tốt lành hơn người mà nghĩ rằng ta công chính hơn người. Coi
chừng kẻo lầm to: “ai tưởng mình đang đứng vững, hãy coi chừng kẻo ngã”
(1Cr 10,12). Vì không thể so sánh thấy kết quả của mình hơn người khác
mà kết luận mình công chính hơn họ. Phải so sánh những thành quả mình
làm được với những thuận lợi ban đầu Thiên Chúa ban cho, xem đã tương
xứng chưa: “Mỗi người hãy xem xét việc làm của chính mình (...) chứ đừng
so sánh với người khác” (Gl 6,4).
Đi vào cụ thể, ta thử so sánh hai người sau đây:
Một người sinh ra từ một cha mẹ trộm cướp hay đĩ điếm, không được giáo
dục đầy đủ, nhưng anh đã cố gắng hết sức mình ra vượt ra khỏi vòng tội
lỗi do cha mẹ mình để lại. Anh nỗ lực vươn lên sự thiện suốt cả cuộc
đời, và anh đã trở thành một người khá lương thiện. Còn người kia được
sinh ra từ một cha mẹ đức hạnh, được giáo dục đầy đủ, vì thế, dù anh
chẳng cố gắng hay nỗ lực nhiều, anh vẫn được mọi người coi là rất tốt,
và nhờ đó có một địa vị khá cao trong xã hội hay Giáo Hội. Như vậy,
trước mặt người đời, người thứ hai chắc chắn được đánh giá là công chính
hơn người thứ nhất. Nhưng rất có thể trước mặt Thiên Chúa, Ngài thấy nỗ
lực vươn lên của người thứ nhất lớn hơn gấp nhiều lần nỗ lực của người
thứ hai. Như thế chắc chắn phần thưởng Thiên Chúa dành cho người thứ
nhất sẽ phải lớn hơn phần thưởng cho người thứ hai.
Quả thật cách phán xét của Thiên Chúa khác hẳn
với cách phán đoán của người đời. Ngài đã từng nói với các các thượng tế
và kỳ mục trong dân, là những người được dân chúng tôn trọng và cho là
đạo đức: “Những người thu thuế và những cô gái điếm vào Nước Thiên Chúa
trước các ông” (Mt 21,31). Tại sao? Có thể vì những người tội lỗi ấy đã
cố gắng vươn lên sự thiện nhiều hơn cả những bậc được coi là đạo đức
kia! Nên khi Gio-an Tẩy giả và Đức Giê-su đến, những người bị coi là tội
lỗi ấy đã sám hối và tin theo ngay!
Cầu nguyện
Lạy Cha, nhiều khi con vui mừng vì được Cha ban
cho rất nhiều thuận lợi trong đời sống. Và con đã hãnh diện và tự hào
với những người kém may mắn hơn con. Qua bài Tin Mừng này, con thấy mình
thật dại dột, vì nếu con không dùng những thuận lợi ấy để bù đắp lại cho
những người kém may mắn hơn con, thì vào ngày Cha phán xét, chính những
thuận lợi ấy lại trở thành những gì gây bất lợi cho con. Xin cho con ý
thức được trách nhiệm của con đối với họ.
